Σύστημα συντάξεων: θαρραλέα αντιμετώπιση;

  • Tuesday, 08 April 2014

Οι συντάξεις υπάρχουν για την προστασία εισοδήματος των ηλικιωμένων. Όταν αποτυγχάνουν σε αυτό, επανειλημμένα και χωρίς δικαιολογία, είναι λογικό τα σύστημα να περιέρχεται σε αυξανόμενη ανυποληψία. Οι κρατικές συντάξεις αργοπεθαίνουν προκειμένου να μην κατηγορηθεί το πολιτικό σύστημα. Είναι καιρός κάποιος να έχει το θάρρος να παραδεχτεί ότι αυτή η μέθοδος οργάνωσης συντάξεων απέτυχε και να προτείνει κάτι που, τουλάχιστον, να διασφαλίζει τα αυτονόητα για αυτούς που το χρειάζονται.


Ο λόγος ύπαρξης των συντάξεων είναι εμπέδωση αισθήματος ασφάλειας. Δηλαδή να γνωρίζουν όλοι ότι δεν πρόκειται να υπάρχει μια απροειδοποίητη επιδείνωση
στα οικονομικά των δικαιούχων. Η διασφάλιση αυτή οφείλει να είναι ισχυρότερη δεδομένου ότι οι ηλικιωμένοι δεν διαθέτουν δυνατότητες αντίδρασης που έχουν οι
νεότεροι.

Αυτό είναι αυτονόητο. Σε οποιοδήποτε σύστημα η σταθερότητα των συντάξεων μετά την συνταξιοδότηση διασφαλίζεται ως κόρη οφθαλμού. Σε ιδιωτικά
συστήματα μειώσεις είναι πλήρως αδιανόητες. Το ‘μετά την αποχώρηση από το ταμείο ουδέν λάθος αναγνωρίζεται’ λειτουργεί ως ασπίδα προστασίας του
συνταξιούχου. Οι εταιρείες το γνωρίζουν αυτά και φροντίζουν να υπάρχει πρόνοια για πολύ συντηρητικότερες τοποθετήσεις των αποθεματικών για την κάλυψη
συντάξεων που έχουν ήδη εκδοθεί και καταβάλλονται. Αυτό στην Ευρώπη είναι και κεντρικό μέλημα του πλαισίου εποπτείας που συνεχώς ενδυναμώνεται. (Όπως με
τις ενισχυμένες ρυθμίσεις του σχεδίου ‘Φερεγγυότητα ΙΙ’ για τις ασφαλιστικές εταιρείες της ΕΕ.)

Στην Ελλάδα το 2010 υπήρξε πανηγυρική διακήρυξη βιωσιμότητας, εν χωρώ από την Κυβέρνηση και την Τρόικα. Ως πικρή διάψευση της αλήθειας αυτής, οι
συντάξεις στους 30 μήνες μεταξύ Μαΐου 2010 και Ιανουαρίου 2013 περικόπηκαν 10 ξεχωριστές φορές. Κάποιοι συνταξιούχοι υπέστησαν σωρευτικές μειώσεις 48%. Τα
άτομα αυτά μπορεί να είναι άνω των 80 ετών, να εισπράττουν δε την σύνταξή τους αυτή για δεκαετίες. Η κατάστασή τους επιδεινώνεται από το γεγονός ότι τα ίδια
ηλικιωμένα άτομα έχουν στοχοθετηθεί τους στις φοροεπιδρομές στην ακίνητη περιουσία.

Κανείς δεν αποπειράθηκε να δικαιολογήσει ή να εξηγήσει τις περικοπές των συντάξεων. Τιμωρήθηκαν με μεγαλύτερες και αλλεπάλληλες μειώσεις οι
συνταξιούχοι εκείνοι είχαν περισσότερα έτη εργασίας και είχαν καταβάλει περισσότερες εισφορές. Οι περικοπές στις συντάξεις είναι πιο βολικές, από άλλες
μειώσεις, αφού οι συνταξιούχοι (ιδίως αυτοί των οποίων οι συντάξεις περικόπτονται περισσότερο) δεν κλείνουν δρόμους και δεν συγκρούονται. Όμως η
κυνική απουσία προσπάθειας δικαιολόγησης έχει και την συνέπεια ότι, αν βολεύει, τίποτε δεν αποκλείει και νέα επιδρομή. Το σύστημα συντάξεων έχει μεταβληθεί σε
βαρέλι χωρίς πάτο. Από σύστημα Pay-as-you-go μετατράπηκε σε Pay-what-I-like. Τελευταία επιβεβαίωση αυτής της διαπίστωσης ήταν η προειδοποίηση ότι τον
Ιούνιο (μετά δηλαδή τις Ευρωεκλογές) θα περικοπούν ξανά, αυτή την φορά τα επικουρικά – ωσάν να κάνει διαφορά στους συνταξιούχους αν ο πορτοφολάς
στοχεύει την αριστερή παρά την δεξιά τσέπη.

Όλα αυτά είναι δημοσιονομικά άριστα και τα εγκρίνει και η Τρόικα. Όμως, κανείς δεν ρωτά: Αξίζει να διατηρούμε ένα δαπανηρό σύστημα που δεν επιτυγχάνει ούτε
τα στοιχειώδη; Ένα σύστημα στο οποίο ογδοντάχρονοι δεν μπορούν να γνωρίζουν τον Απρίλιο με πόσα χρήματα θα πρέπει να βγάλουν τον Ιούλιο;
Το μόνο κόμμα που είχε την τόλμη να θέσει αυτό το ερώτημα και να το απαντήσει ήταν η Δράση. Με την ρηξικέλευθη πρόταση του Μαΐου 2012 η Δράση πρότεινε
ριζικές τομές που εξασφάλιζαν, αφενός την μεγάλη ελάφρυνση της οικονομίας, αφετέρου δε ένα σύστημα συντάξεων που θα μπορούσε να εγγυηθεί στο διηνεκές
την συνεχιζόμενη πληρωμή των δημόσιων συντάξεων και θα προσέφερε κίνητρα για να φροντίσει ο καθένας την δική του περίπτωση προκειμένου να μην του
περικόπτουν την σύνταξη όποτε λείπουν χρήματα στον Υπουργό Οικονομικών.

Η πρόταση αυτή δεν συζητήθηκε ποτέ, ούτε γενικά ούτε ειδικά. Ούτε αναρωτήθηκε κανείς πώς θα μπορούσε να διευθετηθεί το κόστος μετάβασης αλλά και άλλα
τεχνικά θέματα. Αντιθέτως, η Κυβέρνηση συνέχισε να πανηγυρίζει τον ένα μήνα τη βιωσιμότητα, για να περικόπτει τις συντάξεις τον επόμενο. Η αντιπολίτευση
συνέχισε να ονειρεύεται την ολική επανόρθωση του ιδίου άδικου συστήματος που έφερε την συνολική χρεοκοπία. Και οι δύο στάσεις, με διαφορετικό τρόπο η
καθεμία, και χωρίς να το καταλαβαίνουν συμβάλλουν στην απαξίωση και στην ανυποληψία του συστήματος. Μεγάλοι χαμένοι δεν είναι οι πολιτικοί, αλλά οι
συνταξιούχοι, στους οποίους δεν δόθηκε ποτέ η ευκαιρία να αμφισβητήσουν έμπρακτα τις πομπώδεις, πλην ‘χάρτινες’, διαβεβαιώσεις όλων των κυβερνήσεων
από το 1974 και μετά.

Μήπως, αντί της άρνησης της πραγματικότητας ή του καλλωπισμού της μέσω απόκρυψης στοιχείων, θα ήταν προτιμότερο να δεχτούμε ότι υπάρχει σοβαρό
πρόβλημα και να κοιτάξουμε να το λύσουμε; Μήπως θα ήταν καιρός η Ελλάδα να ακολουθήσει την πλειοψηφία των ευρωπαϊκών χωρών και να προχωρήσει, επί
τέλους, σε ουσιαστικές αλλαγές;

Το παραπάνω άρθρο δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα ΕΣΤΙΑ, την Τρίτη 08 Απριλίου 2014.